رایزر سرور چیست و چه کاربردی دارد؟

رایزر سرور یکی از اجزای بسیار مهم در ساختار سرور است. برای بسیاری از افرادی که با دنیای سرور آشنایی زیادی ندارند، زمانی که قصد ارتقا یا اضافه‌کردن قطعات جدید به سرور خود را دارند، ممکن است با اصطلاحی به نام رایزر سرور یا رایزر کارت سرور (Riser Card) مواجه شوند. معمولا فروشنده در زمان خرید یا ارتقای سرور می‌گوید: «برای نصب این کارت باید رایزر داشته باشید» و همین جاست که این سوال پیش می‌آید که: رایزر سرور چیست و چه کاربردی دارد؟ رایزر سرور وظیفه دارد امکان نصب کارت‌های توسعه مانند کارت شبکه، کارت RAID یا کارت گرافیک را در فضای محدود داخل کیس سرور فراهم کند. در این مقاله از مجله اینترنتی تیوان سرور به بررسی دقیق رایزر کارت سرور اچ پی و انواع آن می‌پردازیم.

رایزر سرور چیست؟

رایزر سرور یا کارت رایزر سرور (Server Riser Card) یک برد الکترونیکی است که برای افزایش قابلیت نصب کارت‌های توسعه در سرور HP استفاده می‌شود. به زبان ساده، رایزر در سرور وظیفه دارد مسیر اتصال بین مادربرد و کارت‌های جانبی مانند کارت شبکه، کارت RAID یا کارت گرافیک را تغییر دهد تا این قطعات بتوانند در فضاهای محدود، به‌صورت افقی نصب شوند.

در بیشتر سرورهای رک‌مونت، ارتفاع بدنه سرور کم است و فضای داخلی برای نصب کارت‌ها به‌صورت عمودی وجود ندارد. در چنین شرایطی، رایزر سرور اچ پی (HP Riser Server) نقش یک واسطه هوشمند را ایفا می‌کند. این قطعه به اسلات‌های PCI Express روی مادربرد متصل می‌شود و با ایجاد زاویه مناسب، امکان نصب چندین کارت توسعه را در یک فضای فشرده فراهم می‌سازد.

رایزر سرور HP معمولا در قالب ماژول‌های جداگانه طراحی می‌شود که بسته به مدل سرور، ممکن است یک یا چند اسلات PCIe داشته باشند. این طراحی نه‌تنها باعث صرفه‌جویی در فضا می‌شود، بلکه به جریان هوای بهتر و خنک‌سازی مؤثرتر قطعات داخلی کمک می‌کند.

در نتیجه، اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم، رایزر سرور قطعه‌ای است که امکان ارتقای سرور و اضافه کردن کارت‌های جانبی را بدون نیاز به تغییر در ساختار فیزیکی دستگاه فراهم می‌کند. به همین دلیل، وجود کارت رایزر سرور یکی از ملزومات اصلی برای توسعه و افزایش کارایی به شمار می‌رود.

انواع رایزر سرور اچ پی

رایزر سرور اچ پی (HP Riser Server) بسته به مدل و نسل سرور، در چند نوع مختلف عرضه می‌شود. هر نوع رایزر برای هدف خاصی طراحی شده و قابلیت متفاوتی دارد.

به‌طور کلی، رایزرهای سرور HP در دو دسته اصلی قرار می‌گیرند:

• رایزر اصلی (Primary Riser): رایزر اصلی به‌صورت پیش‌فرض روی سرور نصب است و اسلات‌های پایه PCIe را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.
• رایزر ثانویه (Secondary Riser): اگر به اسلات‌های بیشتر نیاز داشته باشید، باید رایزر ثانویه را به سیستم اضافه کنید.

در ادامه انواع رایزر سرور HP را معرفی می‌کنیم:

1. رایزر PCIe

رایج‌ترین نوع کارت رایزر سرور در سرورهای HP است. این رایزر تعداد اسلات‌های PCI Express را افزایش می‌دهد و فضای نصب کارت‌های توسعه را بیشتر می‌کند. معمولاً به‌صورت پیش‌فرض روی سرور نصب است و شامل اسلات‌های X8 یا X16 می‌شود.

2. رایزر NVMe

رایزر NVMe مخصوص سرورهای نسل Gen10 و Gen11 طراحی شده است. این مدل برای استفاده از درایوهای پرسرعت NVMe به‌کار می‌رود و سرعت انتقال داده را چندین برابر افزایش می‌دهد.

3. رایزر GPU

در سرورهایی که برای کارهای گرافیکی، رندر یا هوش مصنوعی استفاده می‌شوند، از رایزر GPU استفاده می‌شود. این رایزر پهنای باند بیشتری در اختیار کارت گرافیک قرار می‌دهد و برای نصب چند GPU به‌صورت هم‌زمان مناسب است.

4. رایزر PCI

رایزر PCI نوع قدیمی‌تری از رایزرهاست که هنوز در برخی مدل‌های سرور قدیمی HP به‌کار می‌رود. این رایزر برای کارت‌های توسعه‌ی استاندارد طراحی شده و با نسخه‌های جدید PCIe تفاوت فنی دارد.

برای انتخاب رایزر سرور HP باید به مدل سرور، نوع کارت توسعه و ظرفیت PCIe مورد نیاز توجه کنید. هر نوع رایزر، هدف خاصی دارد و انتخاب درست آن تأثیر مستقیمی بر عملکرد و قابلیت ارتقای سرور دارد. در سرورهایی مانند HP ProLiant DL380 G9 یا DL380 G10، چند مدل رایزر مختلف وجود دارد. شما می‌توانید با توجه به نوع کارت توسعه، رایزر مناسب را انتخاب کنید. برای نمونه، برخی رایزرها سه اسلات PCIe دارند و برخی تنها دو اسلات.

دلایل استفاده رایزر در سرور

رایزر سرور یکی از قطعاتی است که بدون آن ارتقای سرور تقریبا غیرممکن می‌شود. این قطعه فضای بیشتری برای نصب کارت‌های توسعه فراهم می‌کند و از محدودیت‌های فیزیکی سرور جلوگیری می‌کند. در ادامه مهم‌ترین دلایل استفاده از رایزر را بررسی می‌کنیم:

• استفاده بهتر از فضای محدود: سرورهای رک‌مونت فضای بسیار کمی دارند و نمی‌توان کارت‌ها را به‌صورت عمودی روی مادربرد نصب کرد. رایزر سرور HP این مشکل را با تغییر زاویه‌ی نصب حل می‌کند و کارت‌ها را به‌صورت افقی در کنار مادربرد قرار می‌دهد.
• افزایش قابلیت ارتقا: با کارت رایزر می‌توانید کارت‌های بیشتری مثل RAID، شبکه یا گرافیک به سرور اضافه کنید. این یعنی هر زمان بخواهید، می‌توانید سیستم را بدون تعویض مادربرد ارتقا دهید.
• خنک‌سازی بهتر: وقتی کارت‌ها به‌صورت منظم و افقی نصب می‌شوند، جریان هوا درون کیس سرور بهتر گردش می‌کند. این طراحی دمای قطعات را کاهش می‌دهد و عمر سرور را افزایش می‌دهد.
• پشتیبانی از کارت‌های خاص: برخی کارت‌ها مثل GPU یا NVMe پهنای باند بالایی نیاز دارند. رایزر سرور اچ پی (HP Riser Server) این امکان را فراهم می‌کند تا چنین کارت‌هایی با حداکثر سرعت روی سرور کار کنند.
• ارتقا بدون تغییر در ساختار سرور: برای ارتقای سخت‌افزار نیازی نیست مدل سرور را تغییر دهید یا شاسی را عوض کنید. رایزر در سرور، مسیر ارتقا را ساده و کم‌هزینه می‌کند.

نحوه نصب رایزر کارت سرور HP

نصب رایزر در سرور کار پیچیده‌ای نیست، اما دقت بالا و رعایت نکات ایمنی در این فرایند ضروری است. در ادامه مراحل نصب را به‌ترتیب توضیح می‌دهیم:

1. قبل از هر کاری، سرور را خاموش کنید. سپس کابل برق و تمام اتصالات جانبی را جدا کنید تا از آسیب احتمالی جلوگیری شود.
2. اگر سرور رک‌مونت دارید، آن را به‌آرامی از رک خارج کنید. بهتر است این کار را با دقت انجام دهید تا به قطعات داخلی فشاری وارد نشود.
3. درپوش بالایی سرور را باز کنید تا به مادربرد و محل اسلات‌های توسعه دسترسی داشته باشید. در این بخش باید محل نصب رایزر سرور اچ پی (HP Riser Server) را پیدا کنید.
4. رایزر را به‌آرامی روی اسلات PCIe قرار دهید و مطمئن شوید به‌درستی در جای خود محکم شده است. سپس گیره یا ضامن رایزر را بچرخانید تا در جای خود قفل شود.
5. بعد از نصب، اتصالات را دوباره بررسی کنید تا رایزر و سایر کارت‌ها به‌درستی جا افتاده باشند. درپوش را ببندید و سرور را به رک برگردانید.
6. سرور را روشن کنید. در صورت نیاز، فایل درایور مربوط به رایزر را از سایت HP دانلود و نصب کنید. سپس تنظیمات BIOS را برای شناسایی کامل کارت رایزر بررسی کنید.

سوالات متداول

رایزر در سرور چیست؟

رایزر سرور قطعه‌ای است که امکان نصب کارت‌های توسعه مانند کارت شبکه، RAID یا GPU را در فضای محدود سرور فراهم می‌کند.

تفاوت رایزر اصلی و ثانویه در سرور HP چیست؟

رایزر اصلی (Primary Riser) به‌صورت پیش‌فرض روی سرور نصب می‌شود و اسلات‌های پایه PCIe را در اختیار شما قرار می‌دهد. رایزر ثانویه (Secondary Riser) برای زمانی کاربرد دارد که به اسلات‌های بیشتری نیاز داشته باشید.

آیا می‌توانم رایزر سرور HP را خودم نصب کنم؟

بله، اما فقط در صورتی که با سخت‌افزار سرور آشنا باشید. برای جلوگیری از آسیب احتمالی، بهتر است این کار را به متخصص بسپارید.